हिंगोली, दि. 10 (जिमाका) : आदिवासी विकास विभागांतर्गत चालविल्या जाणाऱ्या शासकीय व अनुदानित आश्रमशाळा, तसेच एकलव्य मॉडेल निवासी शाळा व वसतिगृहे प्रामुख्याने डोंगराळ आणि वनक्षेत्रालगत आहेत. या ठिकाणी विद्यार्थ्यांचा साप, विंचू तसेच इतर वन्यजीवांशी संपर्क येण्याची शक्यता अधिक असते. त्यापार्श्वभूमीवर १९ ते २६ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत ‘सर्पदंश जनजागृती व प्रतिबंध अभियान’ राबविण्याचा निर्णय विभागाने घेतला आहे.
महाराष्ट्र शासनाने १८ ऑगस्ट २०२6 रोजी 'सर्पदंश' हा अधिकृतपणे अधिसूचित (Notifiable) आजार म्हणून घोषित केला आहे. त्यामुळे सर्पदंशाच्या घटनांचे वेळेवर अहवाल सादर करणे, सखोल निरीक्षण, प्रतिबंधात्मक उपाय तसेच Anti-Snake Venom (ASV) ची उपलब्धता आणि साठवणूक केंद्रांची माहिती अद्ययावत ठेवणे आवश्यक आहे. आदिवासी विकास विभागानेही विद्यार्थ्यांची भौतिक सुरक्षितता जोपासण्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजनासोबतच सर्पदंश प्रतिबंध, सुरक्षित वर्तन, आपत्कालीन परिस्थितीत योग्य प्रतिसाद आणि वेळेवर वैद्यकीय उपचार मिळण्यासह यंत्रणा पूर्णपणे सज्ज ठेवण्याच्या उद्देशाने सर्पदंश जनजागृती व प्रतिबंध अभियान हाती घेतले आहे.
सर्पदंश जनजागृती व प्रतिबंध अभियानाअंतर्गत शासकीय व अनुदानित आश्रमशाळा, तसेच एकलव्य शाळा व वसतिगृह यांच्यास्तरावर स्थानिक सर्पमित्र, सर्पतज्ज्ञ, आरोग्य व वन विभागाच्या सहकार्याने किमान एक तासाचे विशेष जनजागृती सत्रे आयोजित करण्यात येणार आहे. त्याद्वारे विद्यार्थ्यांना साप आढळल्यास सुरक्षित अंतर राखणे, शांतपणे दूर जाणे, प्रथमोपचार, सर्पदंशाबाबत अंधश्रद्धा व गैरसमज, सापाला पकडण्याचा किंवा मारण्याचा प्रयत्न न करणे, सर्पदंश झाल्यास न घाबरता बाधित व्यक्तीची हालचाल कमी ठेवणे आणि तातडीने जवळच्या आरोग्य केंद्रात दाखल करणे याबाबत सविस्तर मार्गदर्शन केले जाणार आहे. त्यासोबतच विभागाच्या डिजिटल स्टुडिओत सर्पदंश प्रतिबंध, सुरक्षित वर्तन व योग्य प्रतिसाद याबाबत तज्ञांची सत्रे होणार आहे.
दरम्यान, विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षिततेच्या व आरोग्याच्या दृष्टीने जनजागृती सत्रादरम्यान कोणताही जिवंत साप शाळेच्या परिसरात आणून प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक करण्यात येऊ नये, असे सक्त निर्देश देण्यात आले आहेत.
चौकट
दरतीन महिन्यांनी माहितीचे अद्ययावतीकरण
मुख्याध्यापक, अधीक्षक आणि परिचारिका यांना आपत्कालीन संपर्कांची माहिती दरतीन महिन्यांनी अद्ययावत करावी लागणार आहे. त्यात जवळच्या आरोग्य संस्थेचे नाव व संपर्क क्रमांक, एएसव्ही उपलब्ध असलेल्या/साठवणूक केलेल्या आरोग्य संस्थेची माहिती, आपत्कालीन वाहतूक व्यवस्था व संपर्क क्रमांक, स्थानिक सर्पमित्रांचे संपर्क क्रमांक आदींचा समावेश असणार आहे. तसेच अभियानादरम्यान केलेल्या कार्यवाहीचा अहवाल सादर करावा लागणार आहे.
प्रतिक्रिया
आदिवासी विद्यार्थ्यांचे आरोग्य व सुरक्षितता ही विभागाची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे. सर्पदंश जनजागृती व प्रतिबंध अभियानामुळे दुर्गम भागातील आश्रमशाळांमधील हजारो विद्यार्थी व कर्मचाऱ्यांमध्ये सर्पदंशाबाबत जनजागृती होणार असून, आपत्कालीन परिस्थितीत प्राण वाचविण्यास मदत होईल. विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवण्यासाठी हे अभियान अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरेल.
- गोपीचंद कदम, आयुक्त (प्र.)
आदिवासी विकास विभाग
No comments:
Post a Comment